Żubry do odstrzału?

Symbolem Puszczy Białowieskiej, Białowieskiego Parku Narodowego i ochrony przyrody w Polsce jest żubr. Tymczasem opracowano niedawno strategię ochrony żubra, której autorzy piszą m.in., że: Bezpośredni nadzór nad stadami żubrów w hodowlach wolnych powinien podlegać Administracji Lasów Państwowych – co oznacza, że to leśnicy zajmowaliby się w Puszczy Białowieskiej hodowlą i odstrzałem żubrów. Tak, odstrzałem, bo chociaż żubr objęty jest ochroną gatunkową, to jednak – jak czytamy dalej: W niektórych stadach dopuszcza się już obecnie eksploatację łowiecką (odstrzały dewizowe). Tam gdzie lokalnie stwierdzono przekroczenie pojemności środowiska dla stada żubrów (np. w Puszczy Białowieskiej) można rozważyć komercyjną sprzedaż licencji na odstrzał.
Mając na uwadze fakt, że już obecnie nadleśnictwa puszczańskie są deficytowe i w r. 2001 wymagały dopłaty w wysokości blisko 7 milionów złotych, można się obawiać, że Lasy Państwowe nie będą chciały jeszcze bardziej zwiększać swojego deficytu, organizując nierentowne polowania dewizowe na żubry. A jeśli strzelanie do żubrów będzie prowadzone w oparciu o rachunek ekonomiczny, to szykuje się nam skandal o wymiarze światowym. W Strategii czytamy: Eliminacje żubrów muszą być wykonywane w Puszczy i powinny być prowadzone na zasadzie sprzedaży odstrzałów, aby chociaż częściowo pokryć koszty związane z opieką nad stadem. Czy strzelanie do osobników chorych i słabych będzie tym komercyjnym eldorado? A może, dla ratowania budżetu, zapewne „dla zdobycia środków na ochronę przyrody”, poświęci się i „lepsze” sztuki?
Można tylko mieć nadzieję, że o zdanie w tej sprawie zostanie zapytana rada naukowa Białowieskiego Parku Narodowego. Poproszona przez nas o wyrażenie opinii dr Małgorzata Krasińska, badaczka żubrów w Puszczy Białowieskiej z Zakładu Badania Ssaków, odpowiedziała pytaniem: Jaka instytucja państwowa jest powołana do opieki nad chronionymi zwierzętami, czy instytucja, której zadania statutowe wiążą się z ochroną przyrody (np. parki narodowe) czy przedsiębiorstwa powołane do innych celów?
Pytanie wydaje się retoryczne, przecież Lasy Państwowe są tylko administratorami obszarów leśnych i zajmują się gospodarką, której głównym celem są zyski ze sprzedaży drewna, a ochrona przyrody jest tylko marginesem, która w gospodarce LP pochłania niewielki procent budżetu. Ochrona zasobów leśnych, niezbędna dla trwałości produkcji, to zupełnie co innego niż ochrona przyrody.
Dr Z.A.Krasiński, pracownik naukowy Białowieskiego Parku Narodowego pisze: W ochronie i restytucji żubrów w Puszczy Białowieskiej, która wniosła istotny wkład w uratowanie gatunku od zagłady odegrał ważną rolę Białowieski Park Narodowy. Restytucję żubrów w Polsce i w Puszczy Białowieskiej rozpoczęto w rezerwatach hodowlanych wchodzących w skład Białowieskiego Parku Narodowego. Również Parkowi Narodowemu powierzono opiekę nad żubrami bytującymi na swobodzie na całym obszarze Puszczy Białowieskiej [...] Sukces restytucji żubrów w hodowli zamkniętej, a później wolnej w Puszczy Białowieskiej wynika między innymi z faktu powierzenia ochrony i opieki jednemu gospodarzowi. [...] Wolna populacja żubrów w Puszczy Białowieskiej jako jedyna na świecie jest monitorowana od początku jej utworzenia.
„Rola i znaczenie populacji żubrów w Puszczy Białowieskiej na tle sytuacji gatunku Bison bonasus”, Białowieża 2002.

Zmiany na gorsze?
Jeszcze raz oddajmy głos dr M.Krasińskiej z Zakładu Badania Ssaków w Białowieży:
Istnienie populacji żubrów w Puszczy Białowieskiej jest zagrożone przez tzw. „chorobę układu moczo-płciowego samców”, której przyczyn nie udało się dotychczas ustalić, pomimo usilnych badań ośrodków weterynaryjnych krajowych i zagranicznych. Białowieski Park Narodowy wraz z Zakładem Badania Ssaków PAN w Białowieży jest współwykonawcą projektu Fundacji Polsko-Niemieckiej badającego chorobę samców (projekt nr 6382/01/EB „Balanoposthitis u żubrów w Puszczy Białowieskiej”) wspólnie z Instytutem Biologii Zwierząt Dzikich i ZOO z Berlina, pod kierunkiem dr K. Frölicha z Niemiec, realizowanego w latach 2002-2003. Jak projekt ten będzie mógł być dalej realizowany, gdy konieczna jest obecność podczas eliminacji zespołu niemieckiego (wszystkie badania materiału świeżo pobieranego są prowadzone w Niemczech), a zwierzęta będą strzelane pojedyńczo? Kto podejmie decyzje o zerwaniu kontraktu z Instytutem w Berlinie i poniesie tego koszty ?
Niepodważalne jest też 50. letnie doświadczenie Parku w prowadzeniu monitoringu liczebności i stanu zdrowotnego wolnego stada i nieprawdą jest stwierdzenie w „Strategii”, że Lasy Państwowe dysponują „odpowiednią liczbą wykwalifikowanego personelu mogącego we właściwy sposób wykonywać zabiegi związane z monitoringiem”. Dane z 50 lat rozwoju białowieskiej populacji, wykorzystane w monitoringu tej populacji są unikalne w skali światowej, nawet bliźniacze stado w białoruskiej części Puszczy, posiada wiele luk w tym zakresie, szczególnie z okresu pierwszych lat reintrodukcji. Nie powinno się zmarnować tego dorobku i doświadczenia.
Na zakończenie chcę zapytać osób proponujących zmiany jak można podzielić organizm jednej populacji na części i dać jej 4 gospodarzy (3 nadleśnictwa i Park Narodowy). Tylko osoby, które nie mają pojęcia o ekologii żubra mogą proponować takie działanie. Przecież areał osobniczy jednego żubra (maksymalny areał krowy 100 km2 a byka 150 km2) bardzo często obejmuje teren leżący w dwóch nadleśnictwach, żubry korzystające z dokarmiania zimowego w Nadleśnictwa Białowieża dużą część lata spędzają w Nadleśnictwie Hajnówka lub Browsk. Żubry korzystające z zimowego dokarmiania na terenie BPN, latem przebywają zarówno na terenie Nadleśnictwie Browsk jak i w BPN.
Ponieważ w Puszczy Białowieskiej – historycznym mateczniku żubra bytuje obecnie największa wolna populacja żubra nizinnego na świecie potrzeby żubra powinny tu być traktowane prioritetowo, gdyż w Polsce nie ma innego kompleksu leśnego, gdzie mogła by funkcjonować populacja tej wielkości. Jest faktem oczywisty, że dla zachowania bioróżnorodności Puszczy powinien funkcjonować w niej pełny zespół dużych ssaków roślinożernych o liczebności zgodnej w pojemnością ekologiczną środowiska.
Uważam, że w chwili obecnej stan zdrowotny populacji nie pozwala, na zmianę gospodarza zarządzającego białowieskim stadem, dopiero po poprawie stanu zdrowotnego żubrów może być czas na dyskusje w tej sprawie.
Odnośnie polowań licencyjnych na żubry w Puszczy Białowieskiej uważam, że potrzeb łowieckich nie da się połączyć z celem ochrony, ale przede wszystkim wcześniej należy zmienić status prawny żubra. Proponowanie podjęcia takich działań nie powinno być na pewno inicjowane przez przewodniczącego Międzynarodowej Grupy Bison Specialist Group of IUCN.

Na koniec dr Krasińska pyta: Oczywiście, jest możliwa zmiana instytucji zarządzającej wolną populacją żubrów w Puszczy Białowieskiej i nie mam podstawy przypuszczać, aby Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Białymstoku nie mogła się wywiązać z takiej roli. Pozostaje tylko pytanie jaki jest cel tych zmian, czy wszystko co dobrze funkcjonuje w naszym kraju należy koniecznie zmienić lub zniszczyć?
Opr: AJK